ЧӨЛӨӨТ АГУУЛГА

Н.Жанцанноров: Морин хуураа “өлгөөтэй бурхан” болгох ёсгүй


2015 оны 02 сарын 21, 18:16

Ийгл телевизийн “Бадарчийн Жаргалмаа” нэвтрүүлгийн сар шинийн дугаарын зочны хойморьт Төрийн хошой шагналт, Ардын жүжигчин, хөгжмийн зохиолч Н.Жанцанноровыг урин оролцуулсан юм.

-Урилгыг маань хүлээн авч, хүрэлцэн ирсэн танд баярлалаа. Сар шинэдээ сайхан шинэлэв үү?

-Сайхан шинэллээ. Монголчуудын хувьд өнөтэй сайхан жил боллоо. Ер нь цас л гэж айдастай олон жил байдаг байсан. Энэ жилийн хувьд ихэнх нутгаар сайхан цасгүйдэх маягтай жил болж өнгөрлөө.

-Би тантай ардын өв уламжлалын талаар болон бид ёс заншлаа хэр дээдэлж байгаа талаар хөөрөлдье гэсэн юм. Тантай хөөрөлдөхгүй бол өөр хөөрөлдөх хүнгүй болоод байх шиг байна. Бид энэхүү уламжлалаа хэр авч явж, үр хойчдоо өвлүүлж байна гэж боддог вэ?

-Ер нь надаас өөр өв уламжлалын талаар ярих хүмүүс бол олон бий. Яг би өв уламжлалын талаар мэргэшсэн хүн биш ч Монгол Улсын нэг иргэний хувьд өөртөө байгаа өв уламжлалаа хүмүүс түгээн дэлгэрүүлэх, өөрийнхөө боломжоороо түүнийг сахих, хамгаалах явдал юм. Монгол Улс бол дэлхийд нээлттэй орон. Бусад улс гүрний хүмүүс манайд их зорчдог, Монгол Улсыг их сонирхдог, мэдэхийг хүсдэг. Ийм үед нэг талаас эерэгээр монголчуудынхаа уламжлал, зан заншлыг тэдэнд хүргэх, байгаагаараа байж чадах юм бол бие биенээсээ илүү хүндлэл хүлээх талаасаа ёс заншил их чухал юм. Яагаад ёс заншлыг чухалд тооцоод байна гэхээр ер нь хөгжил гээч нь яваад байхаар үндэстнүүд хоорондоо ойролцоо шинэ зан заншилтай болчихдог юм байна. Жишээ нь дэлхий даяар хавдартай тэмцэх өдөр, утга зохиолын өдөр гэх мэт дэлхийн өдрүүд хуваагдаад түүнийгээ дэлхий даяараа нэг ойролцоо маягаар тэмдэглэхээр дэлхий нийтийн хэв шинжтэй уламжлалууд үүсч тогтоод байх юм. Тэр дотроос үндэсний соёлоо авч үлдэхийн тулд өөрсдөө бид үнэнээр нь буюу уламжлалаар нь дагаж мөрдөж байвал бидэнд их хэрэгтэй байгаа юм. Уламжлалын тухайд манай ихэнх уламжлал нүүдэлчин ахуй амьдралтайгаа холбоотой байдаг. Одоо манайх хотожсон, үйлдвэржсэн орон болж байдаг. Цагаан сараа бол хүн амын 70-аад хувь нь суурин газар тэмдэглэж эхэлсэн шүү дээ. Тэгэхээр энэ суурин соёл иргэншил бол цаашдаа яваад байх учраас нүүдэлчин соёл, уламжлалаа яаж хэвээр авч үлдэх үү, яаж энэ суурьшсан соёлд зохи цуулах уу, эсвэл хуучин уламжлалт соёлоос юуг нь орхиод шинэ маягт тааруулах уу гэдэг асуудлууд бодлого, хүч хичээл зүтгэл гаргагүй бол өө тэгдэг юм гээд байх юм бол уламжлал хатуу, хуучнаараа явахад хэцүү юм байна.

-Ер нь дэлхий даяаршиж, дэлхий нийт хоорондоо ойртож байна гэдэг нэг талаараа эерэг сайн боловч, үндэстэн мөхөх бусадтайгаа уусах эрсдэлтэй байж болзошгүй юм. Бид өнөөдөр уламжлалаа хадгалан үлдэж Монгол дээл хувцас, Монгол бичиг өв соёл, Монгол наадмаа ЮНЕСКО-д бүртгүүлээд бид дэлхий нийтэд данстай боллоо гэж байгаа боловч түүнийг тэр хэв шинжээр нь хадгалж чадаж байна уу үгүй юу гэдэгт анхаарах ёстой болоод байгаа юм даа?

-Энэ бол онцгой асуудал. Бид ЮНЕСКО-д бүртгүүллээ гээд ярьж байна. Ингээд бүртгүүлчихээд шагнуулчихаж байгаа юм шиг ойлгогдоод байх юм. Одоо энэ наадам, хөөмий, Монгол бичиг манайх болчихлоо ашгүй өөр улс орон бүртгүүлсэнгүй гэдэг ч юм уу. Манайх гэдгийг баталгуужуулчихлаа гэж байгаа байхгүй юу.

-Цаасан дээр тамгалж аваад нэг санаа амарчихаад байх шиг байгаа юм.

-Уг нь глобалчлал гэж байгаагүй бол ингэж баталгаажуулах нь ямар ч хэрэггүй зүйл байхгүй юу. Яагаад баталгаажуулаад байна гэхээр хүн төрөлхтөн явсаар ойролцоо болох юм байна. Эрдэмтэд үүнийг мэдээд байна шүү дээ. Тэгэхээр өөр өөрийн үндсэний юмыг авч хоцрохгүй бол энэ чинь болохоо болих юм байна. Тиймээс түүнийг нь бүртгэж байх ёстой юм байна. Бүртгэл гэдэг нь та тийм юмтай бол түүнийгээ хүн төрөлхтний өмнө уламжлан авч хариуцна, үеийн үедээ үлдээн дэлхийн хүмүүст түгээн дэлгэрүүлэх юм шүү гэсэн үүргийг хэлж байгаа болохоос шагнаж байгаа юм биш. Тэгж цаас өгснөөр манай юм болчихож байгаа ч юм биш. Үүнийг бүртгүүлэх гэж хөөцөлдсөн хэдэн хүмүүс юм уу, яам хөгүүлдэг ч эд биш. Бүгдээрээ л уламжлах ёстой. Жишээ нь морин хуураа хөгжүүлэх гээд Улаанбаатар телевиз “Хөхөө Намжил”-ыг хийж байгаа. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч хэдэн жилийн өмнө морин хуураа дээдлэн, хөгжүүлье гэж зарлиг гаргахад бид сэтгэл маш өндөр хүлээж авсан. Одоо бол бид морин хуураа дээдэлж чаддаг болсон. Айл бүр ханандаа өлгөж байна. Гэвч түүнийгээ дэлгэрүүлдэггүй “Өлгөөтэй бурхан” болгочихлоо.

-“Өлгөж дээдэлбэл үгүйрнэ хөглөж дээдэлбэл хөгжинө” гэсэн үг яваад байна.

-Тийм шүү. Цагаан сараар юм уу, наадмаар шороог нь нэг арчдаг л болоод байна. Монгол түмний нэг үндэстэн Казакууд л гэхэд тэд цөмөөрөө домбор хөгжмөө ток, ток хийлгээд байна. Тэнд Монгол хүн хуураа татах асуудал бол хэцүү биш. Заавал Батчулуун багш, Батсайхан, Жигжиддорж шиг тоглох албөагүй. Тэр бол мэргэжлийн асуудал. Цөмөөрөө морин хуураа татаад байх юм бол нэг муу доголон хуурын явдал татаад байгаа цагт дэлгэрүүллээ, хөгжүүллээ гэж ярьж болохоор байгаа юм.

-Үүнд бодлого хэрэгтэй юу эсвэл тухайн салбарынхны оролцоо хэрэгтэй юу. Сэтгэл дутаад байна уу?

-Ерөөсөө л сэтгэл дутаж байна. Нэг муу хэлдэг хүн байна аа даа. Дамдины Сүхбаатар гэж. Түүний нэг хэлдэг үг тархсан байдаг. “Хүн бүрийн хүчин зүтгэл хэрэгтэй” гэсэн үг байдаг. Манайх шиг цөөн хүн амтай том үндэстэнд эдийн засгийн өндөр хүчтэй бус оронд үндэсний соёлын асуудалд хүн бүрийн хүчин зүтгэл хэрэгтэй. Бид сүүлийн олон жил бодлого гаргачихаар болчихдог юм шиг бодоод байх юм. Бодлого гэвэл ингэж явбал зүйтэй гэсэн тоглоомын дүрмийн зарчмыг тодохойлоод тоглоцгоож эхэлж байгаа. Харин бодлого нь өөрөө тоглоомонд дүрэм, зарчим болж байгаа учраас оролцдоггүй, тоглох нь та бид болж байгаа юм. Мэдээж жаахан албадах хандлага зарим үед хэрэгтэй ч түүнийг зөв хийж зохицуулах ёстой.

-Та сая Д.Сүхбаатар хэцүү хүн гээд дурьдлаа. Түүхэнд үлдээсэн түүний сайн мууг баллуурдах хандлага их байдаг. Зөвхөн Сүхбаатар дээр ч биш, Ленин гээд л. Энэ хэр зөв үзэл вэ?

-Шулуухан хэлбэл буруу л даа. Яагаад гэдгийнхээ тухай бодох ёстой. Аливаа юм бол цаг, хугацаатай. Цаг хугацаа хэвээрээ байна гэж хэзээ ч байдаггүй. Тэгэхээр тухайн цагт бий болж, бүтээгдсэн зүйлүүд тухайн цагийнхаа харьцангуй үнэнд тулгуурлаж байгаа. Жинхэнэ үний асуудал бол хэцүү. Өөрийнхөө цагаар тэрхүү цаг үеийг шүүнэ гэдэг бол тун хэцүү. Асуудал энд л байгаа юм. Би энэ сайхан билэгт өдөр тэр тэгж, энэ ингэж гэж яриад баймааргүй байна. Бид эцэг эхийнхээ үлдээсэн хувцас, эдлэл бүгд л нандин байдаг шүү дээ. Чи алтан аягатай байсан ч аавын тань барьж байсан тагш түүнээс илүү үнэ цэнэтэй. Монгол хүн бол тийм хатуу, хэцүү үед байсан нөхөр байна билээ больё гэж буцахаасаа илүүтэй болбол түүний байранд дээр өөрөө очиж сурах хэрэгтэй. Тухайн цэаг үед яагаад Сүхбаатар гэж хүн ийм байр суурьтай байсан юм. Яагаад бусдыг нь ингэж онцгойлоогүй юм бэ гээд.

-Та бид хоёрын ярилцлага баярын билэгт сайн өдөрт ч гэсэн жаахан шүүмжлэх тал руугаа хандаад байна л даа. Өнөөдөр бодлогын хэмжээнд төр засгийн шийдвэр гаргадаг нөхдүүд алдаж байхад та, парламентад өмнө нь сууж байсан хүмүүс хэлэх ёстой. Яагаад би ингэж хэлэв гэхээр өнөөгийн төр засгийн нөхдүүдэд төрийн хүний шинж алдагдаад байна уу гэсэн бодол байдаг. Тэд түүх, соёл, уламжлалаа мэдэхгүйгээсээ алдаад байна уу, эсвэл санаатайгаар алдаад байна уу гэдэг зүйлийг бид өнөөдөр ярих ёстой юм шиг санагдаад байгаа юм?

-Ер нь төр гэдэг юм бол миний ухаарч байгаагаар бидний одоогийн хараад байгаагас арай өөр юм байна. Төр бол өөрөө монгол хүний талаар голч баримтлалтай, мянга мянган жилд эвдэгдэж болохгүй, нэг тийм гэрээр бол багана байж байдаг түүн дээр ямар ч бүрээс, юуг ч тавьж зузаалж байдг багана нь байгаа юм. Хэрвээ тэр багана ганхах юм бол хэцүү. Уран бүтээлчид уран бүтээлээрээ их хэлж, ярьдаг. Цагаан сараар гардаг “Мандухай Цэцэн хатан” кино байна. Тэр кинонд Батмөнх Даян хааныг өсгөж тийм том хаан болгодог Сатай сайд гээд байдаг. Тухайн үед тийм хүн байсан ч юм уу үгүй ч юм уу. Уран бүтээлчид бид төр бол багана байдаг. Тэр нь бэлтгэгддэг, тэр нь Ерөнхийлөгч, хаан, сайд болдоггүй, улс төр ярьдаггүй, сонгуульд ордоггүй төрийн төлөө явж байдаг бүлэг нөхдүүд байдаг. Бараг л шинэ Ерөнхийлөгч гарч ирэхэд тав юм уу арван тэдгээр хүмүүс хүлээж аваад тамгаа та авлаа. Одоо и нгэж явна, урд хойд хөрштэйгөө ийм байсан, дэлхийтэй ингэж явна, танай нам ингэж дэвшүүлсэн үүнийг ингэж тааруулна гээд л.

Г.Даша

Эх сурвалж: Eagle.mn

САНАЛ БОЛГОХ НИЙТЛЭЛ

  • Компаний тухай дэлхийн улсууд, нийгмийн ойлголтууд (2)
    Орчин үеийн ардчилсан нийгэм Монгол улсад нэвтрээд, бид нэвтрүүлж эхлээд 26 жил өнгөрсөн байна. Энэ хугацаанд мэдээж алдсан оносон зүйл их. Бидний ололтуудын хамгийн эхэнд ХУВИЙН ЭД ХӨРӨНГӨТЭЙ БОЛОХ БОЛОМЖТОЙ БОЛСОН ЯВДАЛ. Ингэснээр дэлхийд 200 гаруй жил хөгжсөн ХУВИЙН КОМПАНИ гэх ойлголт бидэнд танил болж, Монгол улсад 100 гаруй мянган хувийн компани үйл ажиллага...
  • Румыны бохир усны хоолойд амьдрагсад
    Румыны нийслэл Бухарест хот бол баялаг түүхтэй, архитектурын өвөрмөц шийдэлтэй гэгддэг газар юм. Гэхдээ бусад хотуудын ижил энд бас  коммунист нийгмээс үлдсэн амьдрал, мартагдсан хүмүүс бий. Тэд муу усны хоолойд амьдрах ба өөрийгөө Брюс Ли хэмээн нэрийдсэн нэгэн залуу захирах аж. Газар доорх ертөнцийн хаан болон өргөмжлөгдсөн энэ залуу үнэн хэрэгтээ хар тамхины наймаачин ба  ме...
  • Шилдэг аавууд
    1. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүгээ өдөр бүр 29км үүрч сургуульд нь хүргэж өгдөг аав 2. Охиныгоо бусдаас ялгаатайг  мэдрүүлэхийг хүсээгүй аав 3. Охиныхоо үсийг сайхан самнаж сурахын тулд үсчний сургуульд явсан ганц бие аав 4.  Охиныхоо хүсэлд нийцүүлэн хувцасласан аав. 5. Тэргэнцрийг танк болгон хувиргасан хойд эцэг 6.  Хүүхдийнхээ боловсролд зориулан бин х...
  • Итгэмээргүй түүхүүд №1: Авралын тэврэлт
         Энэ түүх одоогоос 21 жилийн өмнө болжээ. АНУ-ын Massachusetts мужид амьдардаг Жексоны гэр бүлийнхэн удахгүй мэндлэх ихэр хүүхдүүдээ хүлээн тун аз жаргалтай байв. Гэтэл гэнэт өвдөлт өгч эмнэлэгт хүргэгдлээ. Ихэр эгч дүүс төрөх хугацаанаас 12 долоо хоногийн өмнө мэндлэх нь тэр. Төрмөгцөө л шууд эрчимт эмчилгээний тасаг руу хүргэгдсэн ба эгч болох Кайли нь 992 ...
  • Амжилт бол амжихын нэр юм
    “Амжилт гэдэг бол өдөр бүр байнга давтагддаг жижиг жижиг оролдлого, хичээл зүтгэлүүдийн НИЙЛБЭР юм.” Сайн бодоод үзвэл амжилт бол хүрч очдог нэг цэг биш. Харин дээр хэлсэнчлэн өдөр бүрийн оролдлогуудын нийлбэр. Өчигдөрийн өөрийгөө ялж чадаж байвал чи амжиж бас амжилттай байж чадаж байна гэсэн үг.Бид эхээс төрөхдөө л төгөлдөр хуур дарж эсвэл балет эргэж чадахгүй. Бүх зү...
  • Н.Энхбаяр: Сонскуайн, сонскуайн
    Монгол төрийг нуруундаа үүрч явсан хоёр эр. За даа хутгаж ч явсан, хулгайлж ч явсан эрчүүд дээ. Харин хоёулаа шийтгэлгүй. Тэр цаг энэ байдлаараа мөдгүй ээ. Харин яаж яваад энэ хоёр ингэчээд байгаам бүү мэд. Тас согтуу л байх шиг. Бие биедээ юм хэлээд ч байх шиг. Баяр нь Энхбаяртаа нэг юм хэлсэн бололтой. Харин Намбар гуайн хүү түүнийг нь сонсоогүй, сонсохыг ч хүсээгүй юм уу. Хариулт нь...
  • Дэлхийн хамгийн эртний түүхтэй компани
         100-аас дээш жилийн түүхтэй компани хамгийн олон байдаг улсыг  тодруулжээ. Энэ жагсаалтын   2-р байрыг Герман улс 1500 компани,  3-р байрыг Франц улс 330 компанитайгаар эзэлсэн бол Япон улс 1-р байрт оржээ. Япон бусдаасаа хол илүү байлаа, учир нь Японд нэгэн  зууны түүхтэй компани 50000 гаруй байдаг байна.  Мөн хамгийн эрт байгуулагдсан "...
  • Шилдэг гэрлэх саналууд
  • Тайланд зурагчин Саси: Шар шувуудын ертөнц
  • "Гэртээ ганцаараа" киноны тухай сонирхолтой баримтууд
    Жил бүрийн шинэ жилийг Гэртээ ганцаараа киногүйгээр төсөөлөхийн аргагүй байдаг. Үнэхээр ч жил бүр 12 сар гармагц л телевизийн олон сувгууд сэргэлэн цовоо хүү Кевин болон 2 бүтэлгүй дээрэмчний түүхийг өгүүлэх энэхүү дэлгэцийн бүтээлийг ээлж дараалан гаргаж, бид ч энэ гайхалтай киноноос огтхон ч уйдалгүй ахин дахин гарах тоолонд нь үзсээр л байдаг. Магадгүй бид хэзээ ч энэ киноноос уйдахг...
  • БОРООНЫ ШҮХЭР
    Нороод сүйд болохооргүй ч гэлээ хувцас чийг даагаад манан бүрхсэн мэт хаврын зөөлөн шиврээ бороо орж байлаа. Охин үүдэнд гүйн гарч ирээд хүүгийн шүхрийг харснаа бороо орж байгааг сая л мэдэж: - Өө, бороо орж байгаа юм уу? гэв. Хүү үнэн хэрэгтээ борооноос биш охины сууж байсан мухлагийн өмнүүр өнгөрөхөөс ичиж зовохдоо нүүрээ халхлан шүхрээ дэлгэсэн аж. Тийм авч хүү дуугүйхэн шүхрээ охины ...
  • Жинхэнэ Терминатор гудамжинд...
  • Анхны болзооны 13 алтан дүрэм
    Дэлхий нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн “Анхны болзоогоор өндөр сэтгэгдэл үлдээх 13 зүйл”-ийн талаар таны мэддэг зүйлсийг танд сануулъя. Олон улсын эмэгтэйчүүдийн баяр болох гэж байна. Та мэдээж хэнийг баярлуулж, хэнтэй болзохоо аль хэдийн тооцсон байж таарна. Ер нь бол анхны болзоо нь нэг үгээр хэлбэл хайр сэтгэлийн анхан шатны ярилцлагын шалгалт юм. Энэ давааг хэрхэн давсн...
  • Эдийн засгийн форум
    Эдийн засгийн форум болж өнгөрлөө. Зарим хүний нүдээр Сарандаваа гэгч Бөхийн өргөөнд жинхэнэ эдийн засгийн форум хийсэн юм шиг байна. Бүх оролцогчид нь гараа дээш өргөөд түрийвчээрээ мөнгө даллаад л. Хэрэв тэр далласан шиг нь мөнгө орж ирвэл 2014 оны хаврын сүүл, зуны эхээр уруудаж яваа эдийн засаг маань өндийж ирээд, дутагдаж байгаа дойлуур хэтэвч дүүргээд, амьдрал өнгө өнгөөр цэцэглэн ...
  • ИЛБЭНХ
    Нохдын овогт багтдаг илбэнх дунджаар 65 см орчим урттай, сүүл нь 20-25 см, 4-10 кг жинтэй,3-4 жил насалдаг холимог идэштэй, хөхтөн амьтан. Илбэнхийн сарвуу богинохон ч хуруунууд нь урт, салсан байдаг учраас мөр нь хүний алгатай төстэй харагддаг. Сүүлэн дээрээ 5-10 цагариган судалтай. Модонд авирахдаа яг л сармагчин шиг шаламгай, чадварлаг. Үүнд урт хумс нь нөлөөлдөг. Энэ амьтан тэн...
  • Дэлхийн улс орнуудын хүнсэн газрын зураг
    Африк Хятад Франц Итали Өмнөд Америк
  • Рианнагийн тухай баримтат кино хийнэ
    Америкийн продюссер Петер Бэрг Барбадосийн гүнж Рианнагийн талаар баримтат кино хийхээр төлөвлөж байна. Энэхүү кинонд дуучны алдарт хүрсэн замнал, түүний амьдралын хүнд бэрх үеийг харуулах  бөгөөд  уг кино бусад хөгжмийн кинонуудаас огт өөр арга барилаар бүтэх нь. Рианнагийн 2012 онд тоглосон "Battleship" киноноос илүү  "тэсрэлт" хийж чадахуйц сонирхол...
  • Чамд намайг, надад чамайг ярьж байдаг
  • Кинонууд тусгай эффектүүдгүйгээр яаж харагддаг вэ?
    Та бүхэн кино үзэж байхдаа янз бүрийн үзэгдлүүдийг нь хараад, хэрхэн яаж хийдэг юм бол доо хэмээн гайхширдаг байж магадгүй юм. Мэдээж гайхшрахгүй байхын аргагүй үйл явдлууд, үзэгдлүүдтэй олон зуун кинонууд байдаг ба тэдгээр үзэгдлүүдийг компьютер графикийн аргаар бүтээдэг бөгөөд эдгээр үзэгдлүүдийн зургийг авахад тусгай эффектийг бий болгох студи хамгийн чухал байдаг байна. Харин яг бод...
  • Компьютер дээрхи ажлыг тань хөнгөвчлөх бяцхан үйлдлүүд
    Богино холбооснууд(shortcuts) Энгийн үйлдэлүүд Идэвхжсэн хэсэгийг хуулах (Ctrl + C) Идэвхжсэн хэсэгийг тасдан авах (Ctrl + X) Идэвхжсэн хэсэгийг наах (Ctrl + V) 1 үйлдэлээр ухраах (Ctrl + Z) Ухраасан үйлдлээ буцаах (Ctrl + Y) Дэлгэцэн дэх бүх зүйлийг идэвхижүүлэх (Ctrl + A) Хэвлэх (Ctrl + P) Цонх хооронд ...
Та соёлтой, боловсон, хуулийн хүрээнд сэтгэгдлээ үлдээгээрэй. Баярлалаа.
  • 500 тэмдэгт
  • болих
  • оруулах

Холбоо тогтоох

Та Like дарж манай мэдээллийг авч байгаарай.