ЧӨЛӨӨТ АГУУЛГА

АЛДАРТ “ТОРГОНЫ ЗАМ”


2016 оны 01 сарын 13, 09:35
Марко Поло аав ах нарын хамт Торгоны замаар Монгол руу аялан ирсэн байдаг. 2000 гаруй жилийн өмнөөс ашиглаж байсан “Торгоны их зам” нь эртний Хятадын Хан улсын нийслэл Чанань (Иань) хотоос гараагаа эхэлж, Ганьсу муж, Синь цзя хотуудаар өртөөлөн Дундад Азийн улс орныг дамжин Энэтхэг, Перс, Араб, Газрын дундад тэнгис, Ром, Франц хүрдэг байжээ. Эрдэмтэн С.Н.Рубенко-гийн тэмдэглэснээр манай эринээс өмнөх үед Торгоны зам хойд талаараа Хами, Турфан, Урумч, Төмөр нуур (Иссык-куль), Ферган, Согдын нутгуудаар дайран Мевр, Хамаданыг дайран Дюра, Геранк, Памираар дамжин өрнө зүг оддог байсныг тэмдэглэн үлдээжээ.

МЭӨ Y зууны үед Хотан нь (одоогийн хотончууд) Монголын газар нутгаас тасарсан улсуудын нэг бөгөөд анх номин чулууг Хятадын нутагт олборлож, түүнийг нь хятадууд орд харшийн чимэглэл, шашны зан үйлд ашиглаж эхэлжээ.

МЭӨ III зууны үед Хотан нутгийн Бадахшан уул, Яркенд-Дарья мөрний эхнээс сайн чанарын номин эрдэнийн чулуу, нефрит олборлож өрнө, дорнын улс орнууд руу худалдаж эхэлснээр Торгоны замын эх тавигдсан гэж үздэг. Археологийн малтлага судалгааны эх сурвалжид тэмдэглэснээр Бадахшан уулнаас олдворлосон номин чулууг Энэтхэг, Иран, Месипотоми, Египет, Сири, Анатоли зэрэг улс орнуудад зөөж хүргэдэг байсан ба орд харш, уран барилгын өнгөлгөөнд 9 тонн хүртэл номин чулууг зөөж байсан тухай байдаг ба энэ үед Номингийн зам гэгддэг байжээ.

МЭӨ III-II зуунд Иран, Энэтхэгт хятадын торго алдаршиж арилжааны гол хэрэгсэл болсон гэдэг. Тухайн үед Хотаны захирагч хятад торгоны нууцыг мэдэх зорилгоор нэгэн эмэгтэйг ирүүлсэн боловч ялма модны үр, хүр хорхойн өндөг хоёроос өөр зүйл авчраагүй гэдэг.

МЭӨ 200 оноос эхлэн Хүннү улсын Модун Шанью Хан улсын Гаоди хаан нар чөлөөт худалдааны 1, 2, 3 дугаар дайнуудыг хийж байсан нь Торгоны зам дагуух эзэмшил нутгийг бие даалгаж, нөлөөгөө хадгалах гэсэн зорилготой байсан тэмцлүүд байжээ. Дайны үр дүнд Торгоны замын урд салаа буюу Өрнөдийн торгоны замыг Хан улс, хойд салаа болох Дорнодын торгоны замыг Хүннү нар эзэмшихээр болжээ.

Византын хааны ордныхон, язгууртнууд торгыг валютын оронд хэрэглэж бүдүүлэг овог аймгуудаас цэрэг худалдан авахад ашиглаж байжээ. Персүүд Византын хүчийг сулруулахын тулд согд худалдаачдын торгыг шатаадаг байсныг согдууд Туркэд хов хүргэснээр туркууд Перстэй холбоогоо тасалж Византтай худалдаа хийх болсон гэх мэт Торгоны зам дагасан түүхүүд их бий. Харин монголчуудын хувьд турк, хятадуудаас Торгоны замын татварт авсан их хэмжээний торго нь “илүүдэл” болж байсан гэдэг. МЭӨ 198 оны гэрээгээр Хүннү нар хятадуудаас жил бүр нэг түмэн хуй буюу 92400 метр торго авч байсан бөгөөд энэ нь жил ирэх тусам хуримтлагдсаар байв. Хүннү нар хүн ам цөөн байсан учир асар их торго илүү гардаг байсан бөгөөд түүнийг гуравдагч оронд гаргах реоэкспортыг явуулдаг байсан гэдэг.

Дараа нь сяньби гаралтай Табгачийн хаант улс 457 онд өрнөд рүү торго гаргах зам дээр хяналтаа тогтоосон бол түүний дараах Нирун аймаг буюу Сүмбэ угсааны Тогоон улстай найрсаг харилцаж 285 жилийн турш Өмнөд Сүн, Цин улстай баруун уртрагийн Торгоны замаар худалдаа наймааны харилцааг хөгжүүлсэн. 670 оноос Түрэг улсад Ци-Чжоу улс торгоор алба өргөж байснаар Түрэг улсад Торгоны замаар худалдаа наймаа хийх таатай нөхцөл бүрдсэн. Түрэг ба Вей улсууд хил дээрээ Түрэг улсын төлөөний түшмэлийг суулгах хүртэл арга хэмжээ авчээ. Түрэгийн дараа Уйгар улсын хаан Моюнчур ч Торгоны зам дээр ноёрхлоо тогтоох дайн тулааныг хийж байснаас үзэхэд Торгоны зам нь худалдаа эдийн засгийн гол түлхүүр зам байжээ. 762 онд Уйгар Тан улсын хооронд торго ба агтны наймаа хийхээр болж агт бүрийг 40 хуй торгоор бодож жилд 100 мянган агт морь,  4 сая хуй торго солилцохоор тогтож байсан нь хятад өрх бүрээс ч гаргаж дийлэхгүй тоо байсан ба энэ нь монголчуудын хийж байсан реоэкспортын бодлого байсан гэж үздэг. Арабын жуулчин Тамим Ибн Вахр-ын тэмдэглэснээр Тан улс Уйгарт жил бүр 500 мянган толгой торго илгээж байсан гэдэг. Баруун талын Торгоны замын нэг хэсгийг түвдүүд эзэмших болсноор Уйгарын эзэмшил торгоны замаар явж байсан барууны худалдаачид их хэмжээний татвар төлж хятадын нутагт хүрч байжээ. Кидан гүрэн Торгоны замыг бүхэлд нь өөрийнхөө мэдэлд байлгасан.

Чингис хааны үед Торгоны замыг ашиглан дэлхийн худалдааг зохицуулсан бөгөөд одоогийн НҮБ буюу дэлхийн даргын үүргийг гүйцэтгэдэг байв. Чингис хаан “Их засаг” хуулинд “Монголын газар нутгаар дайран өнгөрч буй худалдааны жингийн цуваа нь дайсан орных байсан ч довтолж үл болно” хэмээн заасан байдаг ба тэдгээр худалдаачдыг орд өргөөгөөрөө дайруулан дэлхий дахинд болж буй бүхий л үйл явдлыг худалдаачдын ярианаас сонсож “мэдээлэл цуглуулдаг” байжээ. Дэлхийн аль ч орны худалдаачдыг өөрийн нутгаар дайран өнгөрөхөд нь цэргээр хамгаалуулахаас гадна орд өргөөндөө урьж, худалдаалж буй бараа товарыг нь өндөр үнээр худалдан авах зэргээр тэднийг дэмждэг байв. 

Хорезмын хаант улстай хийсэн 4 жилийн аян дайн нь эцсийн дүнд Торгоны замын худалдаа наймааг амар тайван болгох гэсэн зорилготой байв. Марко Поло тэмдэглэхдээ “...замын хоёр талаар өндөр мод суулгасан учир төөрөхгүйн дээр нарнаас сүүдэрлэгдэн түр амрахад тухтай, харуул хамгаалалт маш чанд учир дээрэмчид тонуулчдаас айх аюулгүй, шөнө явсан ч болно. Торгоны зам дагуух газар бүрт хэрцгий хүмүүс хулгай дээрэм хийж, зэвсэггүй энгийн худалдаачдыг тонон дээрэмдэж алж хяддаг байсныг Чингис хаан, түүний дараагийн хаад зогсоож маш олон “стан” буюу монголоор “садан төрөл” гэдгийг илэрхийлэх улс байгуулах үндэс суурийг тавьсан...” хэмээжээ. Тэдгээр нь одоогийн Узбекстан, Киргизстан, Казахстан, Туркменистан гэх мэт орнууд ажээ.

Эдүгээ Дорнод, Хэнтий аймагт байдаг “Чингисийн далан”, “Хэрмэн зам” гэх мэтээр нэрлэгддэг зүүнээс баруун тийш 600 км үргэлжлэх 10-15м өргөн энэхүү зурвас мэт газар нь далан гэхээс илүү замтай төстэй бөгөөд зарим судлаачид Торгоны замын Монгол дахь салаа зам байхыг үгүйсгэхгүй хэмээн үздэг. Ийнхүү түүх сөхөхөд, 2000 жилийн түүхэнд монголчууд Торгоны зам дээр маш том үүрэг нөлөөтэй байсан ба энэ замын ач холбогдлыг улам тодотгон, тогтвортой ашиглах боломжийг бүрдүүлж, замаар хөврөх худалдаачид, элч төлөөлөгчдийн аюулгүй байдлыг хангахад ихээхэн үүрэг гүйцэтгэж байжээ.

Монголчуудын хүчирхэг байх үеийн Урумч, Зүүнгарын хотгорыг дамжих умард салаа замыг “Монгол зам” хэмээн нэрлэж байсан ба Юань гүрэн задран унаснаар өмнө нь байсан дээрэм тонуул, аллага хядлага эхэлж Торгоны замын нөлөө буурч улмаар бүдгэрчээ. Нөгөө нэг шалтгаан нь Хубилай хаан 500 тн даацтай усан онгоц ашиглан Хятадаас Энэтхэг рүү бараа бүтээгдэхүүн зөөх болсон, Португалийн жуулчин Васко Да Гама 1497 оны 7-р сарын 28-нд Миссабон хотоос Энэтхэгийг зорих далайн замыг нээснээр Торгоны замаар бараа товар зөөх урсгал эрс багассан байна.

Торгоны зам нь өрнө дорно, өмнө умрыг холбосон худалдаа, элчин харилцаа, шинэ технологи, шинжлэх ухаан, соёл заншил дамждаг “дэлхийн гол гүүр” байсан. Торгоны зам түүхийн урт хугацаанд “Тэмээн жингийн зам”, “Худалдааны их зам”, “Номингийн зам”, “Дармаа раднаа буюу Ном буян эрдэнийн зам” гэх мэтээр нэрлэгдсэн. Харин монголчууд өөрсдөө “Ариун мөргөлийн”, “хар элсний”, “түмэн уртын зам” хэмээн нэрлэж байсан түүхтэй. Торгоны замын гол сувгийг Ганьсу-гийн гудам гэх ба энэ нь одоогийн Ланжоу, Ганжоу, Сужоу, Шачжоу хотуудыг өртөөлөн дамжсан гудам юм. 1987 онд НҮБ-ын соёл боловсрол шинжлэх ухааны салбар байгууллага Юнеско Торгоны замын талаар иж бүрэн судалгаа хийх төсөл боловсруулжээ.

Эх сурвалж: http://www.touristinfocenter.mn

САНАЛ БОЛГОХ НИЙТЛЭЛ

  • Амьдралыг товчлох гэсэн хорьтой залуусын алдаа
    40 гарсан хүнд атаархах 20 гарсан залуу байх. Тэгээд яаж амархан амьдралаа төвхнүүлэх талаар асууж. Дөчтөн хорьтонд нөр их хөдөлмөр, зовлон бэрхшээлийг туулж, ухаан сууж, зөв сонголт хийхээс өөр товчлох зам үгүй гэнэ. Харин хорьтон товчлох зам хайсаар л. Дөчтөн хэлдэг үгээ хэлсэн болохоор түүнийг ухаартал 20 жил хүлээх ёстой болох нь. Хорьтон залуугийн алдаа юу вэ? Тэр залуу амьдралын ...
  • Бяцхан үрсийн өхөөрдөм шумбалт
  • БАЯРЛАЛАА
    Энэ жил илжгэн чих арвин элбэг ургаад уулын намар үзэсгэлэнтэй сайхан. Арлын хамгийн өмнө зүгийн нэгэн жижигхэн далайн боомт. Чихэр боов өрсөн боомтын хоёр давхрын хүлээх өрөөнөөс ягаан захтай шар цамцтай жолооч буун ирэв. Үүдэнд том улаан автобус ягаан дарцаг намируулан зогсоно. Эх чихэр, боовхон хийсэн цаасан уутны амыг хамхин босон ирэнгээ гутлынхаа үдээсийг цэмцийтэл үдэж буй жолоочи...
  • МОНГОЛ ДАХЬ АМЕРИКИЙН “ЗӨӨЛӨН ХҮЧ”
    Нэлээд ноцтой баримтуудыг дэлгэсэн нийтлэл байна. Та бүхэн уншиж сонирхоорой.Сүүлийн үед нетээр над руу зохион байгуулалттай дайрах боллоо гэж би хэд хэдэн удаа мэдэгдсэн. Яагаад ? Яагаад гэвэл надад тодорхой мэдээлэл байсан учраас, мөн би мэдээлэл хайж, боловсруулалт хийн шаргуу ажиллаж байсан учраас новшнууд аргаа бараад тэгж байгаа юм. Тэгээд би хариуг нь өгнө гэж амласан. Одоо су...
  • Өдөр бүр өөрөөсөө асуух 6 чухал асуулт
     “Хэрвээ та өөрийн бизнесээ илүү өндөр түвшинд  гаргахыг хүсвэл дараах асуултуудыг өөрийн өдөр тутмынхаа зарчимд оруулаарай.” Ихэнх чадварлаг, амжилттай яваа удирдагч нар бусдаас илүү нэг зүйлийг хийдэг. Тэд гол зорилгоосоо хазайхгүй, гярхай байхын тулд үргэлж өөрсдөөсөө асуулт асуудаг байна. Та ямар нэгэн компани, баг хамт олныг удирддаг, эсвэл эхлэх гэж байгаа з...
  • ГҮЙ, МЕЛОС! /өгүүллэг/
    Мелос багтартлаа уурлав. Хорон муу санаат, харгис хэрцгий хааныг үгүй хийхээс өөр аргагүй. Мелос төрийн хэргийг үл мэднэ. Бишгүүр үлээж, хонь хургатай хөөцөлдөж өссөн жирийн нэгэн хоньчин хүү билээ. Гэвч муу муухайг хэнээс ч илүү жигшин зэвүүцэж сэтгэл зовнино. Өнөөдөр үүрийн гэгээтэй уралдан босч уул тал, гол горхийг даван туулсаар арван ри (1) алслагдсан Сиракүза (2) хотод хүрч ирлээ. ...
  • Лев Толстойн амьдралын 6 сургаал.
    Лев Толстой үзэг цаас нийлүүлэн “Дайн ба Энх” романаа бичсэнээс хойш даруй 150 жил өнгөрчээ. Ихэнх хүмүүс түүнийг 19-р зууны хамгийн гайхалтай зохиолчдын нэг хэмээж байсан бол, цөөн хэсэг нь улс төр, нийгмийн хамгийн агуу сэтгэгч хэмээн дүгнэж байв. 1828-1910 оныг хүртэл амьдрахдаа дэлхий нийтээс ирсэн тэрхүү хүндлэл, нэр алдарт цочирдож, аажмаар сурвалжит байдлаасаа тат...
  • Жизель Бюндхенийг тайзнаас үдлээ
    Сан Паулогийн загварын долоо хоногийн үеэр алдартай загвар өмсөгч Жизель Бюндхенийг албан ёсоор загварын тайзнаас үдлээ. Тэрээр өөрийн шүтэн бишрэгчидтэй үдэшлэг зохиож, анх 14 насандаа загвар өмссөн зургуудаа хуваалцаж, өөрийн гарын бэлгийг дурсгал болгон гардуулсан байна. Түүнийг "шинэхэн" амьдралаа хэрхэн эхлүүлэх нь талаар тодорхой мэдээл байхгүй байгаа ч  хувц...
  • Steam-н зуны хямдрал
         Жил бүр Steam зуны хямдралаа зарладаг билээ. Энэ удаад 6 сарын 12нд албан ёсоор зарлан бас нилээд олон шинэ competition, card, achievement зэргийг нэмсэн байна. Зуны хямдралын тухайд тогтсон хугацаанд тухайлбал өдөр өдрөөр цөөн тооны тоглоом 40-с дээш хувиар хямдардаг мөн өдөр бүр өөр өөр тоглоом байдаг тул яаравчлах хэрэгтэй. Хэрэв таны авахыг хүсч байгаа т...
  • Алдартай брэндуудын ижил төстэй логонууд
    Алдартай брэндуудын ижил төстэй логонууд 1.Sumpter & Gonzalez LLP and Stylegala 2. National Film Board (recently updated) and Virtual Global Taskforce 3.Carrier and Ford 4.Scottish Arts Council and Artworkers 5.NBC and Nebraska ETV Network 6.pseudoroom design and Cyberathlete Professional League 7.Ubuntu and Human Rights First 8.Graphic Design Blog and Peter GI ...
  • ХИРГҮЙ ЦЭВЭР СЭТГЭЛ
    “Хиргүй цэвэр сэтгэл” гэдэг ухагдахуун ер нь америк хавийн ахуй амьдралд л тэрхүү үлгэр дуурайлал болсон зүйл нь байсан байх. Жишээ нь юу юуны гэнэ үү нэг мундаг их сургуулийн юу юуны гэнэ үү нэг мундаг эрдэмтэн эмэгтэй “Хүүхдийн хиргүй цагаан сэтгэл гэж юутай ариун нандин” гэх мэтээр тун утга балархай үгийг бүр нэг уярч хайлсан нүдээр шүүрс алдан өгүүлэхэд дэргэд...
  • Мөрөөдлийн театр Гэрийн даалгавар хошин шог
    Татаадаг хошин шог үзээд сэтгэгдлээ бичээрэй :D
  • Хөгжилтэй зар суртачилгаа
    Хөгжилтэй зар суртачилгаа
  • Apple-д ажилд орохыг хүсэгчдээс асуусан хамгийн хэцүү асуултууд
    Apple бол залуусын ажилд орохыг мөрөөддөг компаниудын нэг. Тэдний хүний нөөцийн мэргэжилтнүүд ажил горилогчоос янз бүрийн асуулт асуудаг гэнэ. Үүнд өмнөх ажлын туршлага, ур чадвараас гадна математикийн хэцүү бодлогууд ч байдаг аж. Карьерийн сэдвээр ажилладаг Glassdoor сайтад тус компанид ажил горилон ярилцлаганд орж байсан хүмүүст учирч байсан асуултууд нийтлэгдсэнийг орчуулан хүр...
  • Хүний ой санамжийн талаархи 10 сонирхолтой баримт
    10. 2001 оны судалгаагаар солгой хүмүүс илүү ой санамжтай байдаг гэдэг нь тогтоогджээ. Тархин дахь эргэн санахад гол үүрэг үзүүлдэг холбогч эд нь солгой хүмүүст арай том хэмжээтэй байдаг юм байна. 9. Хэдийгээр сонирхол татах сэдэв байсан ч насанд хүрэгсэд 20 минут л анхаарлаа төвлөрүүлж чаддаг байна. 8. Насанд хүрсэн хүмүүсийн ихэнхдээ дурсамж 15-25 насанд нь эхэлдэг байна.  Энэ...
  • Компаний тухай дэлхийн улсууд, нийгмийн ойлголтууд (1)
    Улс үндэстэн бүр хөгжлийн явцад үйлдвэрлэлийн хэмжээг нэмэгдүүлж, түүний өсөн нэмэгдэх хэмжээ эдийн засгийн өсөлтийг бий болгож, цалин өсч, хэрэглэгчидийн худалдан авах чадвар сайжирч, түүгээр дамжуулж амьдралийн түвшин өсч байдаг. Ийм жишээ олон. 1990-ээд онд бид картын бараанд жагсдаг байсан бол одоо хотын төвд багтахгүй машин түгжирч, хаа сайгүй өндөр барилга баригдаж, гэр хороолол б...
  • Viber тоглоомын аппликэйшнтэй болжээ
    Viber аппликэйшн аль хэдийн дэлхийн хамгийн алдартай мессэж бичиж, дүрстэй болон энгийн дуудлага хийдэг аппликэйшний нэг болсон. Харин тус аппликэйшн тоглоомын үйлчилгээтэй болсон бөгөөд эхний ээлжинд Viber Candy Mania, Viber Pop болон Wild Luck Casino гэх 3 тоглоомыг гаргасан байна. Энэхүү үйлчилгээ нь үндсэн Viber аппликэйшнээсээ тусдаа тоглоомын аппликэйшн болж гарсан хэдий ч хэрэглэ...
  • 2014 оны хамгийн гайхалтай хуримууд
    Улиран одох гэж буй 2014 оны хувьд жинхэнэ дэлхийн алдартнуудын хуримын хур буусан жил байсан гэхэд хилсдэхгүй. Учир нь бидний хуримаа хийхийг нь тэсэн ядан, хоног тоолон хүлээж байсан хосууд болох Брэд Питт, Анжелина Жоли нар 7 жил хамт амьдарсны эцэст гэрлэлтээ батлуулснаас гадна Ким Кардашн, Кание Уэст, жүжигчин Жорж Клууни гээд дэлхийн урлаг соёлын олон олон алдартнууд өөрсдийн хайр...
  • Боливийн диваажин
    Боливийн байгалийн сүр жавхланг харуулсан  зургууд танд гайхалтай сэтгэгдэл төрүүлэх болно. Эдгээр зургийг авахын тулд зурагчин Боливоор 3 сарын турш аялсан ба нэг зургийг дарахын тулд заримдаа 3-4 хоног зарцуулж байжээ.
  • Гэрэл зургийн гайхамшиг
    Өнгөрсөн бүхэн дурсамж, дурдатгал болон үлддэг ч гэрэл зураг хэзээ ч хуучирдаггүй гэдэг үгийг хүн бүр мэддэг. Өөрөөр хэлбэл гэрэл зураг өөрөө өөртөө түүхийг агуулж биднийг он цагийн хэлхээгээр аялуулж, сайн сайхан дурсамжуудаа эргэн санах боломжийг олгодог. Түүнчлэн яг цагийг нь олж дарсан гэрэл зураг гайхамшиг болон үлдэж чаддаг байна. Харин та бүхэнд хүргэж байгаа гэрэл зургууд бол яг...
Та соёлтой, боловсон, хуулийн хүрээнд сэтгэгдлээ үлдээгээрэй. Баярлалаа.
  • 500 тэмдэгт
  • болих
  • оруулах

Холбоо тогтоох

Та Like дарж манай мэдээллийг авч байгаарай.