ЧӨЛӨӨТ АГУУЛГА

ХҮҮХДИЙН ДААХЬ ҮРГЭЭХ МОНГОЛ УЛАМЖЛАЛ


2014 оны 08 сарын 15, 15:53
Монголчууд эрт дээр үеэс л бага насны хүүхдийнхээ онгон даахыг хүндэтгэлтэйгээр үргээдэг ёс заншилтай байсан бөгөөд одоо ч энэхүү уламжлалаа хадгалсаар ирсэн ард түмэн билээ. Эрэгтэй хүүхдийн үсийг сондгой, эмэгтэй хүүхдийн үсийг тэгш настайд нь нялхын үсийг нь авдаг байна. Үүнд сондгой тоог арга, тэгш тоог билэг гэж бэлгэддэгтэй холбоотой юм. Мөн хүүхдийн үсийг авахдаа идээ цагаа бэлдэж тэр тусмаа цагаалгыг үзэмтэй аарц, сүүтэй цагаан будаа заавал бэлдсэн байх нь чухал бөгөөд айл хотол, хамаатан садангаараа цугларч ирсэн бүх зочид цагаалганаас амсаж найрыг эхлүүлдэг байна. Монголчууд хүүхдийнхээ даахийг авах жил “бугын дуунаар бүстэй хүүхдийн үсийг, хөхөөн дуунаар бүсгүй хүүхдийн үсийг авна” гэж хот айлаар цугларч хотондоо сан тавиад төрөл садангаараа цугларч даахь авах зан үйл ёслол эхэлдэг ёстой байсан байна.
hqdefault(2)

Мөн халх, дөрвөд, баяд, мянгад, хотгойд ястанд хүүхдийн үс авахад өвөг эцэг, эцэг нь эсвэл тухайн ёслолд оролцож буй хамгийн өндөр настай хүндтэй хүн, буриадад хүүхдийг эх барьж авсан буюу хүйг боож авсан эх нь эхэлж үсэнд хутга хайч хүргэн ёсолдог байна. Тэгэхдээ найрын ахлагч ” За одоо хүүгийнхээ /охиныхоо/ даахийг үргээе” гэж хэлэхэд баруун хойд талд сууж буй хамгийн хүндтэй хүн эхэлж хүүхдийн үсэнд модон хутгаар хүрч дараа нь хадаг зүүсэн хайчаар туг үс хяргаж аягатай сүүнээс хүүхдэд амсуулж магнайд нь мөн түрхээд ерөөл бэлгийн үг хэлдэг. Ингээд зочдын урдуур хүүхдийг нар зөв тойрон өнгөрүүлэхэд тэд хэсэг үс хайчлах ба эх нь сэвийг нь авч хадганд боодог. Мөн хүүхдийн даахь /өрөвлөг/ үргээж байх үедээ хүн бүр хүүхдэд бэлэг өгч :

Урт настай
Удаан жаргалтай
Аавдаа ачтай
Ээждээ тустай
Төр улсдаа зүтгэлтэй
Түмэн олны манлай болж яваарай

гэх мэтээр хүн бүр амьдрал нь сайн сайхан байх бэлгэдэж , аав ээж төрөл төрөгсдөдөө ачлал ивээлтэй сайн хүн болохыг ерөөн ерөөлийн үг хэлдэг байна.

Ийнхүү хүүхдийн үсийг авахдаа эрэгтэй хүүхдэд тэвэг, эмэгтэй хүүхдэд 2 хөхөл хэлбэрийн үс үлдээдэг нь хуучны ойлголт ёсоор төрийн хар хүн гэрийн эх хүн болохыг бэлгэдсэн заншил юм.

Халхчуудын даахь үргээх найрлах заншил нь голдуу зуны дунд сар, намарт шинийн 8,15-нд, даваа, баасан гарагт хүүхдийн даахь авах зан үйлт ёслолыг хийх хамгийн тохиромжтой гэж үздэг байна. Харин пүрэв гарагийг “хүний хишиг өдөр” хэмээн үзэж хүүхдийн үс даахь үргээхийг цээрлэдэг байжээ. цээртэй байжээ.

Мөн зарим айлууд хүүхдийнхээ үсийг авах өдрөө багахан хэмжээ наадам хийдэг байна. Айл хотол, хамаатан садаан, нутаг усаараа цугларч байгаад даага уралдуулж, бөх барилдуулах зэргээр нутаг усаараа хамтдаа баярлаж цэнгэдэг байна. Хүүхдийн найранд очсон хүн хүүхдэд гарын бэлгээ өгч хүүхдийн баярлуулдаг байна. Мөн монголчууд дээр үеэсээ хүүхдэд халуун хошуутай хэмээн бэлэгшээж хонь, малыг амладаг байсан байна.

Хүүхдийн үсний найранд дараах байдлаар ерөөл хэлдэг байна. Үүнд:
Хүүхдийн үс даахь авах ёслолын ерөөлд зан үйлийг тусгасан хүүхдийн ирээдүйг бэлгэдсэн агуулгатай үг хэллэг олон байдаг. Жишээлбэл:

Энхрий бяцхан хүүгийнхээ
Онгон хонгор даахийг нь
Өдөж баясгаж авсны
Найр цэнгэл баяр бэлэг болгож
Намирсан их хадгаа дэлгээд
Нандин идээнийхээ дээжийг өргөөд
Найрын олны өмнө
Намайг бэлэг барь гэлээ

хэмээн ерөөлч уг найранд ерөөл хэлэх болсныхоо учрыг айлтгаад,

Ган цагаан хайлш
Гавшгай цагаан тонгоргийг бэлдээд
Алтай хайчны амыг нээж
Амь насыг нь даатгаж
Мөнгөн хайчны амыг нээж
Мөнх насыг нь даатгаж
Ган хошуутай
Алтан бариултай хайчаа
Гар мутар бүрийдээ
Дамжуулан үргээж
Гарсан төрсөн нас буяныг нь
Уртасгаж өргөөд

гэх мэтээр хүүхдийн онгон даахь үсэнд хамгийн анхлан хүндэтгэлтэйгээр хүрсэн учрыг үзүүлсэн байдаг. Мөн түүнчлэн:

Баруун талын шанаанаас
Эхэлж үргээхэд
Бадамлянхуа цэцэг
Дэлгэрч байгаа мэт
Зүүн талын шанаанаас нь
Авч үргээхэд
Зүйл бүрийн эрдэм
Цацарч байгаа мэт
Орой дээрээс нь авч үргээхэд
Ой билэг нь хурцдаж
Оюун ухаан нь нэмэгдэж байгаа мэт хэмээн ерөөдөг байна.

Тухайн зан үйлийн ёслол бол хүүхдэд сайн сайхныг бэлгэдсэн зориулалттай гэсэн санааг ерөөлд тодчилон шүлэглэсэн байдаг. Үс /даахь/ авах, өрөвлөг үргээх ёслолын ерөөлийн төгсгөлд хүүхдийг урт насалж элбэг баян аз жаргалтай амьдрахыг аливаа ерөөлд түгээмэл байдаг тогтмол хэлбэрээр ерөөдөг боловч зарим ерөөлд

Эрхэм хайртай хонгор хүүгий нь
Эцгийн билгийг ярихад
Номд мэргэн
Нойронд сэргэг
Үйлэнд уран
Үгэнд цэцэн
Хуулинд шударга
Хуримд цовоо
Дайнд баатар
Далайд усч
Галд халдаггүй
Галавт шантардаггүй

хэмээн эр хүний хамаг сайхан шинжийг эцгээсээ өвлөн авахыг бэлгэдсэн байх буюу эсвэл

Энхрий бяцхан хүүгийн
Оройн сэв нь
Онгон буурал болж
Хөхөлийн сэв нь
Цал буурал болж

гэх мэтээр урт удаан наслахыг ерөөсөн санааг үс /даахь/ авах зан үйлтэй холбогдсон уран дүрслэлээр илэрхийлсэн байдаг.

Үс авахад сайн өдрүүд Шинийн тооллоор
  • Шинийн гурван – Эд мал баялаг төгөлдөр болно.
  • Шинийн дөрвөн – Бие эрхтний хүч сайжирна.
  • Шинийн таван – Эд мал арвижна.
  • Шинийн зургаан – Өнгө зүс сайжирна.
  • Шинийн найман – Урт насална.
  • Шинийн арван – Эрч хүч сайжирна.
  • Шинийн арван нэгэн – Ухаан хурц болно.
  • Шинийн арван гурван – Жаргал ирнэ.
  • Шинийн арван дөрвөн – Эд мал арвижна
  • Шинийн арван таван – Өлзийтэй сайн
  • Шинийн арван есөн – Сайн нөхөртэй нөхөрлөнө.
  • Шинийн хорин хоёрон – Идээ ундаа элбэг олдоно.
  • Шинийн хорин гурван – Эд эдлэл олдоно.
  • Шинийн хорин зургаан – Жаргал үргэлжид ирнэ.
  • Шинийн хорин долоон – Өлзийтэй сайн

Дайх үргээхдээ өдрийн сайныг үзэхээс гадна гаригийн сайныг давхар сайтар үзэх нь чухал болно.

САНАЛ БОЛГОХ НИЙТЛЭЛ

  • Хөгжим
    Хөгжим яагаад ийм ... байдгийм болоо? ... -н оронд тохирох гайхамшигт сайхан үгсээ өөрсдийнхөөрөө бодоод олцгоогоорой. Бичсэн үг болгон маань гологдоод байхын. Хоол шиг л хэзээ ч уйдаж залхамгүй насан туршдаа мэдрэх таашаал минь. Уул нь бол агаарын молекулын долгилсон хөдөлгөөн дамжин ирж миний хэнгэрэгийг нүдээд, хэнгэрэг маань алх дөшийг чичргээд, алхных нь иш бөөн мэдрэлийн эсүүдэд х...
  • Гайхалтай түүхэн зургууд
    Арнольд Шварценеггер анх удаа Нью- Иорк хотод ирээд буй нь. 1968 он Мухаммед Али үсрэхээр оролдож байна, 1968 он Одри Хепберн болон түүний янзага 1958 Жолооны үнэмлэхгүй атлаа машин жолоодож яваад баригдсан Билл Гейтс, 1977 он Барак Обама сургуулийнхаа сагсан бөмбөгийн багийн хамт Жими Хендрикс болон Мик Жаггер,1969 он Мадонна,Стинг болонТупак Шакур Эрнест Хемингуэйн пасспо...
  • Урт хэцүү нууц үгнүүд зохиох бүгдийг цээжлэх арга
    Нууц үг зохиох талаарх бяцхан зөвлөгөө: Ер нь нууц үг маань богино, зөвхөн нэг үг, утасны дугаар, төрсөн өдөр г.м зүйлс оруулбал маш амархан алдагдаж нууц үг гэдэг утгаа алддаг. Бас компьютерын чадал өдөр ирэх тутамд нэмэгдэж байгаа тул нууц үгийг тайлах аргууд ч улам боловсронгуй хялбар болж байна. Иймээс та нууц үгээ 12-оос доошгүй том жижиг үсэг тоо болон бусад тэмдэгтүүд холилдуу...
  • Гадаад төрхөөрөө төгс биш ч нэрд гарсан эрэгтэй жүжигчид
          Эдгээр жүжигчид олон нийтийн хүлээн зөвшөөрдөг гоо сайхны стандартаас хол зөрүүтэй ч бурхнаас заяагдсан авьяас чадлаараа олонд хүндлэгдсэн билээ.  Дэнни Трехо  Энгийн нэг мексик залуу боловч,   шивээс бас мотоцикл, сэлэмтэйгээ байхад түүн шиг баатар үгүй. Бенедикт Камбербетч Түүний буржгар шар үс, том нүд, урт толгой, ихэмсэг инээмсэглэл нь я...
  • Залуугаараа хорвоог орхисон алдартнууд
    1. Жеймс ДинАмерикийн кино нийгэмлэгээс тодруулсан сүүлийн 100 жилд хамгийн мартагдашгүй бөгөөд нөлөө бүхий байсан одуудыг нэрлэхэд Жеймс Дин 18-р байрыг эзэлжээ. 3-хан кинонд тоглосон ч өдийг хүртэл алдар нь хэвээр дурсагдах жүжигчин цэл залуугаараа хорвоог орхисон нь түүний шүтэн бишрэгчдийг ихэд гашуудуулж байв. Залуу од машины ослоор амиа алдахдаа дөнгөж 24 настай байжээ. 2. Брюс ЛиТ...
  • Халамцуу Борис Елцин
  • Эцэг эхчүүдийн түгээмэл асуудаг 9 асуултын хариу
    1. Хүүхдээ хэр ойрхон хөхүүлэх вэ? Заавал цаг барих шаардлагатай юу? Хүүхдийг хүссэн үед нь, өдөр шөнөгүй, хоногтоо 8-аас доошгүй удаа хөхүүлнэ. Хүүхэд цадаж хөхөхөө больтол нь хөхүүлнэ. Цаг барих шаардлагагүй. 2. Хүүхэд хөхөндөө цадаж буйг яаж мэдэх вэ? Хүүхэд жингээ хэвийн нэмж (Ягаан дэвтэр дэх жингийн муруй), баас шээс нь элбэг байгаа бол цадаж байна гэсэн үг. Түүнчлэн хүүхэд хөхсни...
  • ТОРГУУЛЬ ТОДРОХООС ӨМНӨ
    Машин авлаа шүү. Унаад замын хөдөлгөөнд оролцоод явж байтал та торгуулиа төлнө үү? гэсэн торгуулийн бичиг гэрийн хаягаар ирлээ. Нэг зөрчлийн торгууль биш нэг хэсэг торгуулийн мөнгө нэхэгдээд иржээ. Дэмий бухимдаад яах вэ дээ. Би машинаа худалдаж авахдаа энэ талаар анхаараагүй болохоор миний сонор сэрэмжгүйн буруу. Ийм тохиолдол олон гарч байна. Машин худалдаж авахад өмнөх хүний торгуул...
  • АМЛАЛТ /бяцхан өгүүллэг/
    Хаврын нэгэн өдрийн үд дунд. Зөөлөн дулаахан нарны илч хээр талыг гийгүүлэн ээж, өнгө өнгийн цэцэгс, өвс ногоо алагласан хөндий тал нилдээ намилзан нахилзана. Гялалзсан мөнгөлөг нисдэг биет хаанаас ч юм гэнэт нисэн хүрч ирээд ногоон талд зөөлөн газардлаа. Хөнгөн төмөрлөгийн хяхтнах дуу гарч хаалга нээгдэн дотроос нь биеэ барьсан хүрэн улаан хувцастай гурван хүн гарч ирэв. Ногоон зүлгэн ...
  • Шилдэг аавууд
    1. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүгээ өдөр бүр 29км үүрч сургуульд нь хүргэж өгдөг аав 2. Охиныгоо бусдаас ялгаатайг  мэдрүүлэхийг хүсээгүй аав 3. Охиныхоо үсийг сайхан самнаж сурахын тулд үсчний сургуульд явсан ганц бие аав 4.  Охиныхоо хүсэлд нийцүүлэн хувцасласан аав. 5. Тэргэнцрийг танк болгон хувиргасан хойд эцэг 6.  Хүүхдийнхээ боловсролд зориулан бин х...
  • Сонирхолтой сэтгэлзүйн сонжоо
    Нүд хамгийн нууцлаг, үзэсгэлэнтэй  хүний зан чанар, хүсэл зорилгыг илэрхийлдэг эрхтэн юм. Эхлээд дараах 9 нүднээс таалагдсан нэг буюу хэд хэдийг сонгоорой. Минийх бас  найзуудынх маань яг тохирч байна шүү.ХАРИУЛТ: 1. Та нээлттэй хүн бөгөөд та ямар ч хүнийг ойлгох чадвартай. Эргэн тойрныхноосоо өөрийгөө тусгаарлахаас илүүтэйгээр нээлттэй байж аз туршихыг илүүд үздэг. Мөн ай...
  • Гунигийн бороонд шүхэргүй алхмаар....
    Гунигийн бороо орж байна гадаа Шүхрээ би авсангүй Гутлын өсгий шалбааг дундуур тэнэж Гунигаа би бороонд угааж алхана. Хагацлын нулимс урсаж байна Би арчаагүй Хааяа хааяа гардаг юм Миний шорвог амьдралын амт. Итгэлийн солонго татаж байна Би нүдээ салгаагүй харсан Инээд чинь надаа эргэлзээгүй ирсэн Итгэлээ бас эргэлзээгүй өгсөн. Хайрын харцаар харж байна тэр намайг Хамаагүйээ ...
  • Хүүхдүүд ээ гэж...
  • Экс найз залуугаа эргүүлэн татахын тулд мэс засалд оржээ
    Lee Hee Danae  гэх 15 настай охин найз залуугаа эргэж ирүүлэхийн тулд гоо сайхны хагалгаанд орсон нь шуугиан тариад байна. Түүний амьд хүүхэлдэй мэт болж өөрчлөгдсөн зургийг хараад хүмүүс харахад ч хайран гэмээр хөөрхөн гэж бичицгээж байна. Хятадын Weibo дахь хуудсандаа зургуудаа оруулж эхэлснээс хойш 320,000 дагагчтай болсон энэ охиныг дэмжигчид  салсан найз залуу нь эргэж ир...
  • "Uptown funk" дуунд 100 киноны шилдэг бүжигтэй хэсгийг оруулжээ
    Дуучин Bruno Mars, продюсер Mark Ronson нарын бүтээл Uptown Funk нь Billboardийн жагсаалтыг 14 долоо хоног тасралтгүй тэргүүлсэн билээ.
  • Зөвлөлтийн мэргэн буудагч эмэгтэй
    Бүрэн дунд боловсролтой цэцэрлэгийн багш эмэгтэй Дэлхийн 2-р дайны үед буу бариад галын шугаманд алхах нь тэр үед нэг их гайхмаар зүйл биш байлаа. 1941 оны сүүл үед бага ахыгаа дайнд алдаад байсан бүсгүй дайны талбарт дэндүү аюултай санагдах  тул нэгдэж зүрхлэхгүй байжээ. Хоёроос дээш хамаатныг нь авч одсоны дараа байлдагчдийн эгнээнд мэргэн бууч болж, эх орныхоо төлөө зогсохоор ши...
  • Японы Ерөнхий сайд эхнэртээ хаягджээ
    Японы Ерөнхий сайд Шинзо Абэгийн эхнэр бол үзэсгэлэнтэй бас ч үгүй нэлээд сэргэлэн бүсгүй. Тэрээр хаана ч очсон нэр хүндтэй нэгэн. Харин яг ийм явдал тохиолдвол Ш.Абэ иймэрхүү байдлаар доголон нулимсаа арчиж, эхнэр нь харин маасайтал инээгээд явж өгөх нь. Хэхэ, ийм зүйл болоогүй л дээ. Сайхан хосуудад амжилт, аз жаргалыг хүсье.
  • Онгоцны буудал дээр бачимдсандаа
    Хөөрхөн онигоо. Күэ тэгээд үнэхээр хэл усандаа муу, хүний нутагт ганцаараа үлдэж буй мэт сэтгэгдэл бол аймар шүү. Хөмөрсөн тогоо дээрээс дараад авах шиг л мэдрэмж төрнө. Тэгээд бачимдсандаа найзыгаа иймэрхүү байдлаар л дуудах юм байна.
  • ЗУРАГ ТҮҮХ ӨГҮҮЛНЭ
    Тэртээх 100 жилийн өмнөхөн Улаанбаатар хот маань Нийслэл хүрээ нэртэй тарчиг, даруухан тосгон шиг л юм төсөөлөгддөг. Өнөө харин 1,300,000 гаруй хүн амтай ИХ ХОТ болсон. Энэхүү зургууд Улаанбаатар хотын өнгөрсөн үеийн түүхийн нэлээдхэн хэсгийг илэрхийлэх, түүх өгүүлсэн зураг болно. /Зургуудийг нэгэн фэйсбүүк хэрэглэгчийн постоос авсан болно./ ...
  • Ханиад томуунаас сэргийлэх зөвлөгөө
    Хүйтэрч ханиад томуу элбэг болж байгаа энэ үед өөрсдийгөө болон хүүхдээ хамгаалах зөвлөгөөг хүргэж байна. Хоолой өвдөх, хамрын ханиад хүрэхээс маш сайн сэргийлдэг нэг арга бол хоолойгоо тогтмол өдөрт олон удаа цай, ус зэрэг жирийн шингэнээр хоолойгоо зайлах, нусаа нийж хамраа угааж цэвэрлэх арга юм. Хүүхдүүддээ энэ аргыг зааж өгч, хамт тоглож, дуурайлган зайлуулж сургаарай. Ингэвэл хэрэв...
Та соёлтой, боловсон, хуулийн хүрээнд сэтгэгдлээ үлдээгээрэй. Баярлалаа.
  • 500 тэмдэгт
  • болих
  • оруулах

Холбоо тогтоох

Та Like дарж манай мэдээллийг авч байгаарай.